Eisen voor het batterijpaspoort onder de ESPR

De batterijverordening: de eerste sector met een verplicht digitaal productpaspoort

De Verordening (EU) 2023/1542 betreffende batterijen, die op 17 augustus 2023 in werking trad, maakt batterijen de allereerste productcategorie waarvoor onder EU-recht een verplicht digitaal productpaspoort geldt. De verordening is zowel een zelfstandig wetgevingsinstrument als een voorloper van de bredere paspoortvereisten die zullen worden ingevoerd onder de verordening inzake ecologisch ontwerp voor duurzame producten (ESPR).

De batterijverordening is van toepassing op alle batterijen die in de EU in de handel worden gebracht, waaronder draagbare batterijen, SLI-batterijen, batterijen voor elektrische voertuigen (EV), batterijen voor lichte vervoermiddelen (LVM) en industriële batterijen. De paspoortplicht richt zich echter specifiek op EV-batterijen, LVM-batterijen en industriële batterijen met een capaciteit van meer dan 2 kWh: de categorieën met de grootste milieu-impact en het grootste potentieel voor circulaire-economie-interventies.

Het batterijpaspoort in één oogopslag

Het belang van de batterijverordening reikt veel verder dan de batterijsector zelf. Zij dient als model en proeftuin voor het concept van het digitale productpaspoort en schept precedenten voor gegevenseisen, technische normen en handhavingsmechanismen die richting geven aan de gedelegeerde handelingen onder de ESPR voor andere productcategorieën. Bedrijven in elke sector doen er goed aan de invoering van het batterijpaspoort nauwlettend te volgen, omdat vergelijkbare benaderingen waarschijnlijk elders worden overgenomen.

Nu de deadline van februari 2027 duidelijk in zicht is, moeten batterijfabrikanten, EV-producenten en leveranciers van industriële batterijen ver gevorderd zijn met hun implementatie. Het venster voor voorbereiding sluit snel.

De deadline van februari 2027: wat betekent die in de praktijk?

Vanaf 18 februari 2027 moet elke EV-batterij, LVM-batterij en industriële batterij met een capaciteit van meer dan 2 kWh die in de EU in de handel wordt gebracht, vergezeld gaan van een digitaal productpaspoort. Producten die na deze datum worden vervaardigd of ingevoerd, moeten dus op het moment van verkoop over een conform batterijpaspoort beschikken: er is geen overgangstermijn voor producten die al in productie zijn.

De gevolgen voor de planning zijn vooral groot voor bedrijven met lange ontwikkelcycli. Een EV-batterij die begin 2027 wordt geproduceerd, bevindt zich waarschijnlijk al in een vergevorderd stadium van ontwerp en testen. Als de paspoorteisen niet in het productontwerp en het gegevensbeheer zijn opgenomen, wordt naleving achteraf moeilijk en kostbaar.

Voor importeurs geldt de deadline op het moment van in de handel brengen in de EU, niet op het moment van productie. Batterijen die vóór februari 2027 zijn geproduceerd maar na die datum in de EU worden ingevoerd, moeten dus voldoen. Importeurs moeten ervoor zorgen dat hun leveranciers buiten de EU deze eis begrijpen en de benodigde gegevens in het vereiste formaat kunnen aanleveren.

Markttoezichtautoriteiten beginnen met handhaving vanaf de toepassingsdatum. Niet-conforme producten kunnen aan de EU-grens worden geweigerd, uit de handel worden genomen of worden beboet. Gezien de hoge waarde van EV- en industriële batterijen is het financiële risico van niet-naleving aanzienlijk.

Specifieke gegevenseisen voor het batterijpaspoort

De batterijverordening legt een gedetailleerde en uitgebreide reeks gegevenseisen voor het batterijpaspoort vast. Die gaan veel verder dan wat de meeste batterijfabrikanten nu openbaar maken en vereisen gegevensverzameling over de volledige levenscyclus van de batterij. Het digitale productpaspoort moet het volgende bevatten:

• Identificatie van de batterij: gegevens van de fabrikant, productiedatum en -plaats, batterijmodel en partij- of serienummer, gewicht en een unieke identificatiecode gekoppeld aan het paspoort.
• Capaciteit en prestaties: nominale capaciteit, verwachte levensduur in cycli en kalenderjaren, laad- en ontlaadsnelheden, energie-efficiëntie over de volledige cyclus en interne weerstand.
• Gezondheidstoestand (SoH): voor batterijen in gebruik, realtime of regelmatig bijgewerkte gegevens over de gezondheidstoestand, waaronder de resterende capaciteit ten opzichte van de oorspronkelijke nominale capaciteit en de laadtoestand.
• Koolstofvoetafdruk: de koolstofvoetafdruk van het productieproces, berekend volgens de in de verordening voorgeschreven methode en uitgedrukt in kg CO2-equivalent per kWh batterijcapaciteit.
• Gerecycleerde inhoud: het aandeel gerecycleerd kobalt, lithium, nikkel en lood in de batterij, geverifieerd via documentatie van de controleketen.
• Gevaarlijke stoffen: informatie over gevaarlijke stoffen in de batterij, waaronder stoffen op de REACH-kandidaatslijst, met hun locatie in de batterij.
• Zorgvuldigheid in de toeleveringsketen: documentatie van het beleid en de praktijken inzake zorgvuldigheid bij de inkoop van grondstoffen, met name kobalt, lithium, natuurlijk grafiet en nikkel.
• Informatie over inzameling en recycling: beschikbare inzamelingsregelingen, recyclingprocessen en de rol van de producent bij het beheer van de afvalfase.
• Informatie over demontage en veiligheid: instructies voor het veilig verwijderen, hanteren en vervoeren van de batterij, inclusief specifieke veiligheidsmaatregelen.

De unieke identificatiecode en QR-code van het batterijpaspoort

Elke batterij waarvoor de paspoortplicht geldt, moet een unieke identificatiecode dragen die naar het digitale productpaspoort verwijst. Deze code moet machineleesbaar zijn en toegankelijk via een gegevensdrager op de batterij zelf. De verordening schrijft een QR-code voor als primaire gegevensdrager, al mogen ook aanvullende gegevensdragers worden gebruikt.

De GS1 Digital Link-norm zal naar verwachting een centrale rol spelen in de technische implementatie van de identificatiecodes. GS1 Digital Links coderen productidentificatiegegevens in een web-URI die naar de paspoortgegevens kan worden herleid, wat een gestandaardiseerde, interoperabele manier biedt om fysieke producten aan hun digitale tweelingen te koppelen.

De QR-code moet zo op de batterij worden aangebracht dat hij gedurende de hele levensduur leesbaar blijft. Omdat EV- en industriële batterijen 10 tot 15 jaar of langer meegaan, vraagt dit om een zorgvuldige keuze van labelmaterialen, drukmethoden en plaatsing. De code moet bestand zijn tegen de fysieke en omgevingsomstandigheden waaraan de batterij wordt blootgesteld, zoals extreme temperaturen, trillingen en mogelijk contact met chemicaliën.

Het systeem van unieke identificatiecodes moet ook het bijwerken van paspoortgegevens gedurende de levensduur ondersteunen. Anders dan veel consumentenproducten zijn batterijen dynamisch: hun gezondheidstoestand verandert door gebruik, ze kunnen worden gereviseerd of voor een ander doel worden ingezet en ze kunnen meerdere keren van eigenaar wisselen. Het paspoortsysteem moet deze updates verwerken met behoud van gegevensintegriteit en een controleerbare wijzigingsgeschiedenis.

Koolstofvoetafdrukverklaring en prestatieklassen

Een van de belangrijkste eisen van de batterijverordening is de verplichte koolstofvoetafdrukverklaring. De verordening noemde 18 februari 2025 als streefdatum voor de verklaring voor EV-batterijen, maar de verplichting gaat pas in 12 maanden nadat de Commissie de gedelegeerde handeling over de berekeningsmethode heeft vastgesteld; in september 2026 is die handeling nog niet vastgesteld, dus de datum is uitgesteld. Prestatieklassen voor de koolstofvoetafdruk (artikel 7, lid 2) en maximumdrempels (artikel 7, lid 3) volgen hetzelfde patroon: 18 augustus 2026 en 18 februari 2028 zijn de vroegste data voor EV-batterijen, en elk verschuift naar 18 maanden na de eigen gedelegeerde handeling als dat later is.

De gegevens over de koolstofvoetafdruk moeten worden berekend volgens de methode van de gedelegeerde verordening van de Commissie, die de volledige levenscyclus van de batterij bestrijkt, van grondstofwinning via productie tot de afvalfase. Dit vereist gedetailleerde gegevens uit de hele toeleveringsketen, zoals de energiemix van productielocaties, transportafstanden en -wijzen en de koolstofintensiteit van winningsprocessen.

De geleidelijke aanscherping van de eisen, van verklaring naar prestatieklassen naar maximumdrempels, zet een duidelijke koers uit naar koolstofarmere batterijen. Fabrikanten die vroeg investeren in het koolstofvrij maken van hun productie en toeleveringsketens staan er het best voor om aan steeds strengere drempels te voldoen, terwijl wie wacht het risico loopt dat producten van de EU-markt worden geweerd.

Voor het batterijpaspoort moeten de koolstofvoetafdrukgegevens in het paspoort worden opgenomen en worden bijgewerkt naarmate de berekeningsmethode wordt verfijnd. Dat vraagt om doorlopende verzamel- en rekencapaciteit, niet om een eenmalige beoordeling. Bedrijven hebben systemen nodig die deze gegevens beheren als een levende dataset die in de tijd evolueert.

Zorgvuldigheid in de toeleveringsketen: kobalt, lithium en meer

De batterijverordening legt marktdeelnemers uitgebreide zorgvuldigheidsverplichtingen in de toeleveringsketen op, gezien de aanzienlijke risico's voor mensenrechten en milieu bij de winning van batterijgrondstoffen. Kobaltwinning in de Democratische Republiek Congo, lithiumwinning in Zuid-Amerika en nikkelproductie in Indonesië roepen ernstige zorgen op over kinderarbeid, onveilige arbeidsomstandigheden, milieuaantasting en de verdrijving van gemeenschappen.

De zorgvuldigheidseisen zijn gebaseerd op de OESO-richtsnoeren voor passende zorgvuldigheid voor verantwoorde toeleveringsketens van mineralen uit conflict- en hoogrisicogebieden. Marktdeelnemers moeten een zorgvuldigheidsbeleid opstellen en uitvoeren, risico's in hun toeleveringsketen identificeren en beoordelen, strategieën toepassen om die risico's te beperken, onafhankelijke audits door derden laten uitvoeren en openbaar verslag uitbrengen over hun praktijken.

Het batterijpaspoort moet het openbare zorgvuldigheidsverslag bevatten (bijlage XIII, punt 1, onder d), artikel 52, lid 3). Hoofdstuk VII is van toepassing op marktdeelnemers met een netto-omzet van € 40 miljoen of meer (artikel 47); voor hen ontstaat een directe koppeling tussen verantwoordelijkheid in de keten en productconformiteit, want een paspoort zonder de zorgvuldigheidsinformatie is onvolledig.

Voor bedrijven die batterijgrondstoffen inkopen, betekent dit het opzetten van traceerbaarheidssystemen die materialen van mijn tot eindproduct kunnen volgen. Dat is bijzonder lastig voor materialen als kobalt en lithium, die tussen winning en verwerking in een batterijcel door vele tussenpersonen en verwerkingsstappen gaan. Sectorinitiatieven zoals het Battery Passport van de Global Battery Alliance en het Responsible Minerals Initiative kunnen kaders en instrumenten bieden om dit te ondersteunen.

Praktische implementatiegids voor het batterijpaspoort

De invoering van een batterijpaspoortsysteem vraagt om coördinatie tussen meerdere afdelingen binnen een bedrijf en over de hele toeleveringsketen. De volgende praktische gids zet de belangrijkste stappen uiteen voor batterijfabrikanten, EV-producenten en leveranciers van industriële batterijen.

Begin met een gap-analyse van uw gegevens. Vergelijk de gegevens die u per batterijproduct hebt met de volledige lijst van eisen in de verordening. Veel fabrikanten beschikken al over basisspecificaties (capaciteit, spanning, chemie), maar gegevens over koolstofvoetafdruk, gerecycleerde inhoud en zorgvuldigheid kunnen een flinke nieuwe verzamelinspanning vergen.

Sluit afspraken over gegevensuitwisseling met uw ketenpartners. U hebt gegevens nodig van celfabrikanten, componentleveranciers en grondstofproducenten. Deze afspraken moeten de benodigde gegevens vastleggen, het formaat en de frequentie van aanlevering, en de verantwoordelijkheden van elke partij voor juistheid en verificatie.

Kies en implementeer een platform voor het batterijpaspoort. Het platform moet het door de verordening vereiste systeem van unieke identificatiecodes ondersteunen, conforme QR-codes genereren, de paspoortgegevens gedurende de hele levensduur van de batterij hosten (soms 15 jaar of langer) en updates mogelijk maken naarmate de gezondheidstoestand verandert. MyProductPassport biedt batterijspecifieke paspoortfunctionaliteit die op deze eisen is afgestemd.

Integreer de verzameling van paspoortgegevens in uw productieprocessen. Het meest efficiënt is de gegevens tijdens de productie vast te leggen, met gebruik van kwaliteitsmanagementsystemen, manufacturing execution systems en ERP-platforms. Achteraf gegevens verzamelen is aanzienlijk duurder en foutgevoeliger.

Monitoring van de gezondheidstoestand en dynamische gegevens

Anders dan de meeste productcategorieën vereisen batterijen dynamische gegevens in hun paspoort. De gezondheidstoestand verandert voortdurend door gebruik: de capaciteit neemt af, de interne weerstand stijgt en de geschiktheid voor de beoogde toepassing kan afnemen. De verordening eist dat het batterijpaspoort wordt bijgewerkt om deze veranderingen weer te geven, zodat een levend digitaal dossier ontstaat gedurende de hele operationele levensduur.

Deze eis heeft aanzienlijke technische gevolgen. Batterijbeheersystemen (BMS) moeten gegevens over de gezondheidstoestand kunnen vastleggen en doorgeven, en het paspoortplatform moet deze updates kunnen ontvangen en opslaan. Bij EV-batterijen kunnen de gegevens via de connectiviteitssystemen van het voertuig worden verzonden; bij stationaire industriële batterijen kan een eigen monitorings- en communicatie-infrastructuur nodig zijn.

Het dynamische karakter van de paspoortgegevens ondersteunt ook de groeiende markt voor batterijen in een tweede leven. Wanneer een EV-batterij het einde van haar nuttige leven in een voertuig bereikt (doorgaans bij 70-80% van de oorspronkelijke capaciteit), kan zij nog geschikt zijn voor minder veeleisende toepassingen zoals stationaire energieopslag. Het paspoort geeft potentiële gebruikers de gegevens om de staat en geschiktheid van de batterij te beoordelen, wat de overgang naar een tweede leven vergemakkelijkt.

Nauwkeurige gegevens over de gezondheidstoestand ondersteunen ook beslissingen in de afvalfase. Recyclers kunnen ze gebruiken om de restwaarde van materialen te beoordelen en het meest geschikte recyclingproces te kiezen, wat zowel de economische als de milieuprestaties van batterijrecycling verbetert.

Voorbereiden op de deadline van februari 2027

Met de deadline van februari 2027 op minder dan een jaar moeten batterijbedrijven zich in een vergevorderd implementatiestadium bevinden. De tijd van verkennen en plannen is voorbij: nu moeten systemen worden gebouwd, gegevensstromen getest en proefpaspoorten voor producten aangemaakt.

De resterende mijlpalen vóór 18 februari 2027 zijn: gegevensafspraken met de toeleveringsketen ondertekenen, de keuze en integratie van het paspoortplatform afronden, proefpaspoorten voor representatieve producten aanmaken en registreren in de testomgeving van het EU-register voor digitale productpaspoorten (open sinds 20 juli 2026), personeel opleiden in gegevensverzameling en paspoortbeheer, en kwaliteitsborgingsprocedures voor de juistheid van de gegevens invoeren.

De Europese Commissie en de relevante normalisatie-instellingen werken verder aan gedetailleerde technische normen en richtsnoeren voor de invoering van het batterijpaspoort. Bedrijven moeten deze ontwikkelingen nauwlettend volgen en hun implementatieplannen afstemmen op de meest recente richtsnoeren.

Het batterijpaspoort is niet alleen een nalevingsverplichting: het is de basis voor een transparantere, duurzamere en circulaire batterij-industrie. Bedrijven die het batterijpaspoort goed invoeren, winnen het vertrouwen van klanten, onderscheiden hun producten op de markt en dragen bij aan de ambitieuze EU-doelen voor duurzaamheid en circulariteit van batterijen.

Actieplan in 10 stappen om klaar te zijn voor het digitale batterijpaspoort

1. Bevestig het toepassingsgebied. Bepaal welke batterijen in uw portfolio onder de verplichte categorieën vallen (EV, LVM, industrieel boven 2 kWh). Leg per model vast wanneer de verplichting ingaat.
2. Betrek celleveranciers direct. Gegevens op celniveau vormen de basis. Samenwerking met leveranciers over meerdere schakels heeft 12 tot 24 maanden nodig om tot wasdom te komen, dus start nu met de contracten.
3. Stel koolstofvoetafdrukverklaringen op. Streefdatum 18 februari 2025 voor EV-batterijen, uitgesteld tot 12 maanden na vaststelling van de gedelegeerde handeling over de berekeningsmethode (in september 2026 nog niet vastgesteld). Stem de methode af op de door de Commissie gepubliceerde regels en kies een verificateur.
4. Traceer de inkoop van grondstoffen. Voor kobalt, lithium, nikkel, lood en natuurlijk grafiet gelden allemaal zorgvuldigheidseisen. Documenteer de toeleveringsketen en certificering.
5. Plan de rapportage over gerecycleerde inhoud. De doelstellingen gelden vanaf 2031, maar de gegevensverzameling moet nu beginnen. Breng per materiaal de huidige en de beoogde gerecycleerde inhoud in kaart.
6. Voer monitoring van de gezondheidstoestand in. Het batterijpaspoort bevat dynamische gegevens. Leg vast hoe de gezondheidstoestand gedurende de levensduur wordt gemeten, doorgegeven en bijgewerkt.
7. Kies